ดานัง เคยมีชื่อว่า ตูแรน — และหมู่บ้านห้าแห่งที่ถูกตัดออกในปี 1888 ยังคงอยู่บนแผนที่

ไห่จ่าว ฝื้อกนิญ ถั่ชทาง นามเยือง ไหน่เฮียนเต็ย

ถ้าคุณอาศัยอยู่ที่ดานังหรืออยู่ที่นี่มาสักสองสามวันแล้ว คุณคงเคยผ่านชื่อทั้งห้านั้นมาแล้วอย่างน้อยหนึ่งชื่อ — ชื่อเหล่านั้นปรากฏอยู่บนป้ายชื่อแขวง บนที่อยู่บ้าน บนป้ายบอกทาง

ชื่อทั้งห้านั้นมีที่มาร่วมกัน และมันอยู่ในเอกสารที่ลงนามเมื่อเกือบ 140 ปีก่อน

พระราชกฤษฎีกาวันที่ 3 ตุลาคม ค.ศ. 1888

ในวันนั้น จักรพรรดิ์ดงขัญ ถูกบังคับให้ลงนามในกฤษฎีกาที่มีสามประการ ตามข้อบัญญัติดังกล่าว ที่ดินที่เป็นของเมืองฮานอย ไฮฟอง และดานัง กลายเป็นสัมปทานของฝรั่งเศส — ความหมายว่าราชสำนักสละสิทธิ์อำนาจทั้งหมดเหนือพื้นที่เหล่านั้น

ข้อกำหนดที่แนบมาระบุไว้ชัดเจนว่า ห้าหมู่บ้านของอำเภอฮหว่าวาง ซึ่งตั้งอยู่ฝั่งซ้ายของแม่น้ำหาน — ไห่เจิว, เฟื้อกนิญ, ทาชทาง, นามเซือง และไนเฮียนเต็ay — ถูกยกให้แก่ฝรั่งเศสเพื่อจัดตั้งเป็นเมืองสัมปทานดานัง ซึ่งชาวฝรั่งเศสเรียกว่าตูราน

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ แผนที่การปกครองที่คุณใช้อยู่ทุกวันนี้ยังคงเก็บชื่อของห้าหมู่บ้านที่ถูกตัดออกไปในเช้าวันหนึ่งของปี ค.ศ. 1888 เอาไว้ อีกไม่กี่วันก็จะครบ 138 ปีพอดี

แล้วชื่อ "Tourane" มาจากไหนล่ะ?

จุดนี้ผมไม่กล้าฟันธง มีทฤษฎีหนึ่งบอกว่าเป็นการออกเสียงเพี้ยนมาจาก "Cửa Hàn" ที่ถูกจดบันทึกโดยชาวต่างชาติหลายชั่วรุ่น; อีกทฤษฎีหนึ่งสืบย้อนไปถึงชื่อสถานที่ดั้งเดิมของชาวจาม สมมติฐานต่างๆ ยังคงเป็นที่ถกเถียง และฉันยังไม่เห็นว่าข้อใดมีความชัดเจนพอที่จะยืนยันได้ มีเพียงสิ่งหนึ่งที่ฉันมั่นใจ: ชาวฝรั่งเศสใช้ชื่อนั้นมาเกือบหกสิบปี

เมืองนั้นมีหน้าตาเป็นอย่างไร

ภาพถ่ายจากเครื่องบินด้านบนแสดงให้เห็นจุดหนึ่งที่ชาวดานังในวันนี้จะจำได้ทันที นั่นคือแนวหาดทรายโค้งโอบอ่าว แม่น้ำฮั่นตัดผ่านกลาง และภูเขาลาง ๆ อยู่ด้านหลัง แต่ตัวเมืองในตอนนั้นแทบยังไม่มีอะไรเลย บ้านเรือนเกาะกันอยู่เป็นแนวบาง ๆ ริมแม่น้ำ ส่วนที่เหลือเป็นเพียงท้องนาและผืนทราย

ชาวฝรั่งเศสได้สร้างโครงสร้างของเมืองท่าขึ้นที่นี่: ท่าเรือ ถนนหนทาง และอาคารราชการแบบนี้ — หอการค้าและเกษตรกรรมตูราน สถาปัตยกรรมเตี้ย มีแถวเสา รั้วเหล็ก เหมือนกับที่พวกเขาสร้างในเมืองอาณานิคมอื่นๆ ทุกประการ

สิ่งที่เหลืออยู่ และได้ไปเห็นมัน

โปสการ์ดใบนี้ระบุปี 1924 โบสถ์ในภาพยังคงตั้งอยู่ที่นั่นจนถึงปัจจุบัน — คนดานังเรียกว่า โบสถ์ไก่ ถ้าคุณเคยเดินผ่านที่นั่น คุณจะเห็นว่ามันเกือบจะไม่เปลี่ยนแปลงเลย ผมเขียนเกี่ยวกับเรื่องนี้แยกไว้ในบทความสิบห้านาทีกับกำแพงสีชมพูแล้วครับ

และนี่คือไห่เวินกวาน ถ่ายไว้ในสมัยที่ยังไม่มีถนนลาดยาง — มีคนแบกสินค้ากำลังปีนบันไดหินขึ้นไปยังประตู ประตูนี้มีมาก่อนชาวฝรั่งเศสนานพอสมควรแล้ว โดยสร้างขึ้นในปีที่ 7 แห่งรัชสมัยพระเจ้ามิญห์หมั่ง หรือปี ค.ศ. 1826 ด้านที่หันไปทางดานังสลักตัวอักษรสามคำว่า "Hải Vân Quan" ส่วนด้านที่หันไปทางเมืองหลวงเก่าเว้สลักตัวอักษรหกคำว่า "Thiên hạ đệ nhất hùng quan" (ประตูช่องเขาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดใต้หล้า)

ทุกวันนี้มีสามวิธีในการข้ามช่องเขานั้น — และไม่ว่าจะเป็นวิธีไหนก็มีคนเลือกผิดเสมอ — เรื่องนี้ผมได้เล่าไว้ในบทความแยกเกี่ยวกับช่องเขาไห่เวินแล้ว หากอยากแวะที่ไห่เวินกวน ต้องนั่งรถที่มีคนขับให้ หรือขับเองเท่านั้น เพราะรถที่วิ่งตรงจะไม่จอดแวะ

พิพิธภัณฑ์ประติมากรรมชามยังได้สร้างขึ้นในช่วงเวลานี้ด้วย และจนถึงปัจจุบันยังคงเป็นสถานที่ที่เก็บรักษาชุดสะสมประติมากรรมชามที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ — รายละเอียดในบทความแยกต่างหาก

ทำไมต้องเป็นดานัง

คำตอบของคำถามนี้ย้อนกลับไปไกลกว่าปี ค.ศ. 1888 ดานังมีอ่าวน้ำลึกที่กำบังลมได้ดี ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาที่มีช่องเขาตัดขวางประเทศ — นั่นหมายความว่าใครก็ตามที่ยึดครองที่นี่ไว้ได้ ก็เท่ากับยึดครองประตูสู่เมืองหลวงได้เช่นกัน นั่นก็เป็นเหตุผลที่ว่าเสียงปืนนัดแรกของการรุกรานดังขึ้นที่นี่ในปี ค.ศ. 1858 ซึ่งเป็นเวลาสามสิบปีก่อนที่จะมีพระราชกฤษฎีกาฉบับนั้น

ครั้งต่อไปเมื่อคุณเดินผ่านป้ายที่เขียนว่า Hải Châu หรือ Thạch Thang คุณจะรู้ว่าชื่อนั้นมาจากไหน เมืองนี้เปลี่ยนชื่อ เปลี่ยนผู้ปกครอง เปลี่ยนขนาดมากครั้ง — แต่ชื่อของห้าหมู่บ้านก็ยังคงอยู่

ภาพเอกสารอยู่ในโดเมนสาธารณะ — Wikimedia Commons ไปรษณียบัตรเมืองตูราน: ปิแอร์ ดิเออเลอฟิลส์ ภาพประตูไห่เวิน: อองเดร ซาลส์