ก็เพราะว่าเวียดนามอุดมไปด้วยผักนี่แหละ จึงอยากเตรียมทำไว้ล่วงหน้า ราตาตูยแบบฉบับบ้านเรา

ทุกครั้งที่ไปตลาดในนครโฮจิมินห์ จะมีผักบางอย่างที่สะดุดตาฉันอยู่เสมอ มะเขือยาวผลใหญ่ขนาดเท่าแขนเด็ก ผิวมันวาวเป็นสีดำเงางาม พริกหวานสีแดง เหลือง เขียว ที่หนักมือและมีเนื้อหนา มะเขือเทศสีแดงสดผิวบาง ที่ส่งมาจากดาลัดในเขตที่ราบสูง และซุกินีลูกโตน่าไว้ใจ ที่หน้าตาต่างจากของญี่ปุ่นอยู่นิดหน่อย ไม่มีผักชนิดไหนเลยที่เป็นของพิเศษ ถ้าไปที่ตลาด ก็จะเห็นมันวางเรียงอยู่ตรงที่เดิมเป็นเรื่องปกติเสมอ ทุกครั้งที่เห็นผักเหล่านี้ เมนูที่ฉันอยากทำก็คือ ราตาตูย์นั่นเอง

ต่อให้ซื้อมาขนาดนี้ก็ราวๆ 80,000 ดอง หรือถ้าคิดเป็นเงินเยนญี่ปุ่นก็ประมาณ 500 เยนเท่านั้น เป็นอาหารบ้านๆ ทางตอนใต้ของฝรั่งเศส แต่ที่จริงแล้วมันเข้ากันได้ดีกับผักตามตลาดของเวียดนามด้วย ยิ่งไปกว่านั้น ก็เพราะที่นี่เป็นดินแดนที่หาผักได้อุดมสมบูรณ์ขนาดนี้นี่แหละ ฉันเลยคิดว่ามันคงเป็นอาหารที่ช่วยเติมเต็มชีวิตประจำวันของเราได้ดีเลยทีเดียว วิธีทำนั้นเรียบง่ายมาก แต่ทว่าที่บ้านของเรามีกฎอยู่สองข้อ มะเขือยาวและซุกินีให้หั่นเป็นชิ้นค่อนข้างใหญ่แล้วทอดแบบไม่ชุบแป้ง ตอนแรกฉันเคยผัด แต่การทอดแบบไม่ชุบแป้งจะทำให้เส้นขอบของผักคงรูปได้ชัดเจนกว่า

แม้จะเคี่ยวนานก็ไม่เละง่าย และความอิ่มเอมที่ได้เมื่อใส่เข้าปากนั้นแตกต่างออกไปอย่างแท้จริง จากนั้น ย่างพริกหวานบนเปลวไฟโดยตรงจนไหม้ดำสนิท

หน้าตาดูไหม้เกรียมจนน่าตกใจ แต่พอปล่อยให้เย็นลงแล้วปอกเปลือกออก เนื้อที่โผล่ออกมาจากข้างในกลับนุ่มละมุนจนแทบละลาย ความหวานก็เพิ่มขึ้นอย่างมาก ราวกับกลายเป็นผักคนละชนิดไปเลย

เมื่อพร้อมแล้ว ให้ใส่กระเทียม มะเขือเทศจำนวนมาก และมะเขือเทศเพสต์เพียงเล็กน้อย แล้วเคี่ยวอย่างช้า ๆ จนเข้าเนื้อ ช่วงเวลาที่ผักต่าง ๆ ในหม้อค่อย ๆ กลมกลืนเข้าด้วยกัน แล้วกลายเป็นซอสสีแดงเงางามนั้น ช่างเป็นช่วงเวลาที่น่ายินดีเสียจริง

ราตาตุยที่ทำเสร็จแล้วก็เป็นจานเด็ดได้ในตัวมันเองอยู่แล้ว จะกินคู่กับไวน์ขาวเย็นๆ ก็เข้ากันดี หรือจะวางบนขนมปังก็อร่อย แต่พอถึงวันรุ่งขึ้น รสชาติจะยิ่งกลมกล่อมลงตัว และความอูมามิก็เพิ่มมากขึ้นไปอีก รสชาติของผักทั้งหลายเข้ากันจนกลืนเป็นเนื้อเดียว ราวกับละลายอยู่ในหม้อ ถึงจะยังเป็นชิ้นใหญ่ๆ ให้เห็นตัวตนอยู่ แต่ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของรสชาตินี่สุดยอดจริงๆ และที่สะดวกที่สุดเหนือสิ่งอื่นใดก็คือความสามารถในการนำไปประยุกต์ใช้ จะทำเป็นซอสพาสต้าก็ได้ หรือวางชีสซ้อนทับเข้าไปก็กลายเป็นแนวลาซานญ่า จะผสมกับไข่แล้วใช้เป็นไส้ออมเล็ตก็ได้ หรือผัดกับข้าวก็กลายเป็นข้าวผัดที่มีผักเต็มไปหมด จะเอาไปเป็นเครื่องแกงกะหรี่ก็ยังได้... แต่ก็มักจะกินหมดเสียก่อนที่จะได้ทำแบบนั้น ช่วงนี้ที่ชอบที่สุดคือการวางบนบาแก็ตแล้วนำไปอบพอเกรียมนิดๆ แม้ในวันที่ยุ่งวุ่นวาย แค่มีราตาตุยหนึ่งหม้ออยู่ในตู้เย็น ก็ไม่ต้องลนลานว่า "วันนี้จะทำอะไรกินดี" อีกต่อไป

ความหรูหราที่เป็นไปได้ก็เพราะเป็นประเทศที่ผักราคาถูกและอร่อยนี่แหละ สมัยที่อยู่ญี่ปุ่น ฉันเคยคิดว่าราตาตูยเป็นอาหารสไตล์ตะวันตกที่ดูหรูหราเล็กน้อย แต่พอได้มาใช้ชีวิตอยู่ที่เวียดนาม ความรู้สึกก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ใช้ผักที่หาซื้อได้ในตลาดอย่างเต็มที่ เก็บไว้ได้นาน และแปลงร่างได้หลากหลายรูปแบบ เป็นเมนูขาดไม่ได้ในครัวของชีวิตในเวียดนาม และเป็นเมนูประจำบ้านของเรา อันดับชีวิตย้ายถิ่นฐาน