Anh, chị, cô, chú hay em? Sơ đồ quyết định cho người nước ngoài

Tiếng Việt không có từ "you" trung tính. Mỗi lần mở miệng nói chuyện với ai, bạn buộc phải quyết định người đó lớn hơn hay nhỏ hơn mình bao nhiêu tuổi. Đây là điều khiến người học tiếng Việt toát mồ hôi nhiều nhất.

Tin tốt: ở quán ăn, bạn chỉ cần bốn từ.

Sơ đồ đơn giản hoá:

• Nữ, trông trẻ hơn hoặc xấp xỉ tuổi bạn → "chị" • Nam, trông trẻ hơn hoặc xấp xỉ tuổi bạn → "anh" • Nữ, trông tầm tuổi mẹ bạn trở lên → "cô" • Nam, trông tầm tuổi bố bạn trở lên → "chú"

Quy tắc vàng: gọi cao hơn tuổi thật thì AN TOÀN hơn gọi thấp hơn.

Gọi một phụ nữ 30 tuổi là "chị" thì hoàn toàn bình thường. Gọi một phụ nữ 50 tuổi là "chị" thì… thật ra cũng không sao, có khi bà ấy còn vui. Nhưng gọi một phụ nữ 50 tuổi là "em" thì hơi kỳ.

Còn bạn tự xưng là gì? Đơn giản nhất: "tôi". Nó hơi trang trọng và hơi lạnh, nhưng luôn đúng và không bao giờ gây hiểu lầm. Khi thân hơn thì đổi sang "em" (nếu bạn nhỏ tuổi hơn) hoặc "anh/chị" (nếu lớn hơn).

Điều bạn không cần lo: gọi sai một bậc không phải chuyện lớn. Người Việt hoàn toàn hiểu rằng hệ thống này khó, và họ thấy việc bạn cố dùng nó đã là đáng quý rồi. Phản ứng thường gặp nhất khi bạn gọi sai là… một tràng cười, rồi họ sửa cho bạn.

Còn nếu bạn gọi đúng ngay từ đầu? Chuẩn bị tinh thần bị hỏi "ở Việt Nam lâu chưa?" — bằng giọng khá ấn tượng.