Huế nên đi lăng nào: chọn một trong ba, tuỳ bạn muốn thấy gì

Huế có cả chục lăng vua nhà Nguyễn, nhưng gần như không ai đi hết. Người đi hai ngày thường chỉ kịp một hoặc hai cái, rồi phải chọn. Đây là cách chọn.

Nói ngắn trước: ba lăng đáng đi nhất là Khải Định, Tự Đức và Minh Mạng. Nếu chỉ đi được một, chọn Khải Định — vì nó không giống bất cứ lăng nào khác. Thích cây cối và không gian thì chọn Tự Đức. Thích sự nghiêm cẩn, cân đối thì chọn Minh Mạng.

1. Lăng Khải Định — kỳ lạ nhất, và nhỏ nhất

Nhìn từ xa đã thấy khác: toàn khối xám đen, dựng bằng bê tông cốt thép chứ không phải gỗ và gạch như các lăng trước. Kiến trúc pha trộn Á – Âu tới mức khó gọi tên, có người khen độc đáo, có người chê lai căng. Khởi công năm 1920 và mãi 1931 mới xong, tức là xây suốt mười một năm và hoàn thành sau khi vua đã mất sáu năm.

Nhưng thứ làm người ta sững lại nằm bên trong, ở cung Thiên Định: toàn bộ tường và trần được khảm kín bằng mảnh sành sứ và thuỷ tinh, ghép thành rồng, phượng, hoa lá, mây. Không phải sơn vẽ — là hàng vạn mảnh vỡ được gắn từng mảnh một. Đứng giữa phòng đó rồi mới hiểu vì sao lăng này xây lâu đến vậy.

Mặt tối của nó cũng nên biết: để có tiền xây, triều đình đã tăng thuế điền, và đó là một trong những lý do Khải Định bị đời sau nhắc tới với thái độ không mấy thiện cảm. Công trình đẹp, nhưng cái giá thì dân chịu.

Thực tế: đây là lăng nhỏ nhất trong ba cái, đi nhanh nhất — nhưng dốc nhất, phải leo nhiều bậc liên tục. Người ngại leo nên tính trước.

2. Lăng Tự Đức — rộng, xanh, và buồn

Ngược hẳn Khải Định. Đây không giống lăng mộ mà giống một khu vườn có hồ: thông, hồ Lưu Khiêm, nhà thuỷ tạ, đường đi lát đá len giữa cây. Lý do rất đơn giản — vua Tự Đức dùng nơi này khi còn sống, để nghỉ, câu cá, làm thơ. Nó được xây trong thập niên 1860, khi vua còn tại vị hơn mười lăm năm nữa.

Có một chi tiết khiến nhiều người đứng lại lâu ở tấm bia đá lớn giữa lăng. Theo lệ, bia ca ngợi vua phải do vua kế vị viết. Tự Đức không có con, nên ông tự viết bia cho chính mình — và trong đó tự nhận lỗi, tự trách mình về những việc đã xảy ra dưới triều đại của ông. Một ông vua tự soạn lời bia rồi tự chê mình là chuyện hiếm.

Thực tế: rộng nhất, đi bộ nhiều nhất, nhưng bằng phẳng và nhiều bóng mát. Hợp người đi chậm, hợp chụp ảnh. Đây cũng là lăng hay có hạng mục đang trùng tu — nên xem thông tin trước khi đi để khỏi hụt hẫng.

3. Lăng Minh Mạng — uy nghi và cân đối

Nếu Khải Định là phá cách và Tự Đức là lãng mạn, thì Minh Mạng là quy củ. Toàn bộ lăng nằm trên một trục thẳng, các công trình xếp đối xứng tuyệt đối hai bên, đi từ cổng vào là đi theo một đường duy nhất qua hết sân này tới hồ khác. Xây đầu thập niên 1840, và cái cảm giác nó để lại đúng như tính cách ông vua nổi tiếng nghiêm khắc, coi trọng phép tắc.

Thực tế: xa trung tâm nhất trong ba lăng. Đổi lại thường vắng hơn, và không gian thoáng.

Mấy điều nên biết trước khi đi

Ba lăng nằm rải rác, không đi bộ giữa chúng được. Chúng ở phía nam và tây nam thành phố, cách nhau vài cây số. Phải có phương tiện. Đi xe có tài xế hoặc thuê xe máy đều được, nhưng nếu đi trong ngày cả ba thì xe bốn bánh đỡ mệt hơn nhiều.

Đi buổi sáng sớm. Cả ba lăng đều nhiều sân gạch trống, không có bóng râm, và Huế nắng thì rất gắt. Sau mười giờ là bắt đầu cực.

Mặc kín một chút. Đây là lăng mộ vua, không phải điểm chụp ảnh thuần tuý — nhiều nơi trong lăng vẫn có hương khói và người tới lễ. Áo có tay, quần hoặc váy qua gối là hợp lý. Áo dài thì rất hợp khung cảnh, nhưng nhớ là phải leo bậc.

Giày kín và bám. Nhiều bậc đá, lại thường ẩm và có rêu, nhất là mùa mưa đang tới. Dép lê là sai lầm phổ biến nhất ở đây.

Thứ tự đi cho gọn: Khải Định trước cho đỡ nắng vì phải leo, rồi Tự Đức đi bộ thong thả, rồi Minh Mạng nếu còn sức. Ai chỉ có nửa ngày thì bỏ Minh Mạng.

Cuối cùng: đừng cố nhồi cả lăng lẫn Đại Nội vào một ngày. Đại Nội tự nó đã đủ để lạc cả buổi — chuyện đó có nói ở bài về Đại Nội và tấm ảnh Huế chụp từ máy bay năm 1932.

Ảnh: dronepicr (CC BY 2.0), CEphoto / Uwe Aranas (CC BY-SA 3.0) — Wikimedia Commons