Lên Sơn Trà gặp voọc chà vá chân nâu: đi giờ nào, đứng chỗ nào, và mấy điều tuyệt đối đừng làm

Ai lên Sơn Trà cũng chụp chùa Linh Ứng rồi về. Nhưng thứ khiến bán đảo này đặc biệt trên bản đồ thế giới lại không phải tượng Phật — mà là voọc chà vá chân nâu, loài linh trưởng được gọi là "nữ hoàng của các loài linh trưởng" vì bộ lông năm màu.

Khảo sát của GreenViet ghi nhận khoảng 1.335 cá thể trong 237 đàn ở Sơn Trà — quần thể lớn nhất và mật độ cao nhất thế giới của loài này. Loài này nằm trong nhóm Cực kỳ nguy cấp (CR) của Sách đỏ IUCN. Và điều hiếm có: Sơn Trà gần như là nơi duy nhất bạn có thể nhìn thấy chúng ngoài tự nhiên từ một con đường nhựa, cách trung tâm thành phố 20 phút chạy xe.

Đi giờ nào Voọc ăn lá non, nên chúng hoạt động mạnh nhất vào lúc mát: • 6h00 – 9h00 sáng — khung giờ tốt nhất. Đường vắng, trời mát, voọc xuống tầng tán thấp ăn lá. • 16h00 – 17h30 chiều — khung thứ hai, ít người biết hơn. • Giữa trưa gần như không gặp: chúng lên cao, nằm im trong bóng râm.

Đứng chỗ nào Không cần đi sâu vào rừng. Ba đoạn dễ gặp nhất đều nằm trên đường nhựa: • Đoạn đường Hoàng Sa từ chân đèo lên chùa Linh Ứng — hai bên nhiều cây ăn lá. • Từ Linh Ứng đi tiếp lên cây đa ngàn năm — đoạn này rừng khép tán, hay gặp cả đàn. • Khu vực rẽ đi Bãi Bắc / đường lên đỉnh Bàn Cờ — tầm nhìn xa, dễ quan sát bằng ống nhòm.

Mẹo tìm: đừng nhìn, hãy nghe trước. Tiếng lá rơi lộp độp bất thường hoặc cành rung mạnh giữa lúc lặng gió gần như chắc chắn là một đàn đang ăn phía trên.

Mang theo gì • Ống nhòm (8x42 là đủ) hoặc máy ảnh ống kính từ 300mm trở lên. Voọc thường cách đường 20–40m và ở trên cao — điện thoại chụp ra một chấm mờ, đây là lý do số 1 khiến người ta thất vọng. • Nước, mũ, giày kín mũi. • Áo màu trầm. Áo đỏ hoặc vàng chói làm chúng cảnh giác và bỏ đi sớm.

Mấy điều tuyệt đối đừng làm • Đừng cho ăn. Voọc ăn lá và quả rừng — chuối, bánh kẹo làm hỏng hệ tiêu hóa của chúng và tập cho chúng thói quen bám đường, dễ bị xe tông. • Đừng dùng flash, đừng bấm còi, đừng huýt sáo gọi. • Giữ khoảng cách tối thiểu 20m. Đừng trèo, đừng ném gì lên cây để chúng quay lại nhìn ống kính. • Chạy chậm dưới 30km/h ở đoạn rừng. Voọc và khỉ băng qua đường rất bất ngờ.

Phân biệt voọc và khỉ vàng Nhiều người tưởng con vật ra tận mép đường xin ăn là voọc — không phải. Đó là khỉ vàng (macaque): nhỏ hơn, lông nâu xám đơn sắc, dạn người. Voọc chà vá thì ngược lại — nhút nhát, hầu như luôn ở trên tán cây, chân có mảng màu nâu đỏ rõ rệt, mặt vàng cam viền râu trắng. Nếu con vật chủ động lại gần xin đồ ăn, chắc chắn không phải voọc. Và cũng đừng cho khỉ ăn: đàn khỉ quen người ở Sơn Trà đã có nhiều vụ giật đồ và cào du khách.

Vài lưu ý thực tế • Vào bán đảo và chùa Linh Ứng miễn phí, gửi xe máy khoảng 10.000đ. • Trên bán đảo không có cây xăng — đổ đầy bình trước khi lên. • Đường dốc và nhiều cua gấp: nên đi xe số hoặc xe côn từ 110–125cc trở lên, phanh còn tốt. Xe ga yếu và xe đạp điện không nên lên. • Vào chùa cần che vai và đầu gối.

Gặp được voọc là chuyện hên xui — có hôm đi một vòng không thấy con nào, có hôm ngay chân đèo đã thấy cả đàn chuyền cành. Nhưng đi đúng giờ thì tỉ lệ cao hơn hẳn. Và kể cả không gặp, buổi sáng trên Sơn Trà cũng đã đáng rồi. ⏰ Thời gian: 3–4 tiếng · 🎒 Ống nhòm · nước · giày kín mũi · áo màu trầm · 🏍️ Đổ xăng trước khi lên

Ảnh: Charles J. Sharp (voọc), Christophe95 (đường Hoàng Sa, toàn cảnh bán đảo), CEphoto / Uwe Aranas (tượng Quán Thế Âm) — Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA.