Lộc biển tháng Mười: đi cạo mứt biển Nam Ô, món rong quý mọc trên vách đá Đà Nẵng

Mỗi năm, khi những cơn mưa cuối cùng vừa dứt và gió bắt đầu se lạnh, người làng chài Nam Ô (Đà Nẵng) lại ngóng ra ghềnh đá. Đó là lúc "lộc biển" trở về: những mảng rong đen bóng, mềm mượt bám trên vách đá sát mép nước mà dân ở đây gọi mộc mạc là mứt biển. Mứt biển không trồng được, không nuôi được. Nó tự mọc, chỉ ở đúng những rạn đá quanh làng Nam Ô (quận Liên Chiểu), và chỉ trong một mùa ngắn. Rong thường bắt đầu nhú vào khoảng tháng 10 dương lịch, sau mùa mưa, rồi kéo dài tới tận dịp giáp Tết — nên nói đúng ra, bây giờ chính là đầu mùa. Nhưng biển không theo lịch người: có năm trời không mưa, rong mọc muộn, phải chờ tới giữa tháng 11 bà con mới ra cạo được mẻ đầu. Và "ra cạo" ở đây không phải chuyện nhẹ nhàng. Người hái phải canh đúng con nước — chỉ khi thủy triều rút, vạt đá ngập nước mới lộ ra. Họ thường khoác áo ấm, đeo găng tay, đi tất để khỏi rách chân trên đá nhọn, rồi mò ra ghềnh từ 3–5 giờ sáng, khi trời còn tối và nước còn buốt. Dụng cụ chỉ là một miếng sắt cán mỏng để cạo và một chiếc túi lưới đeo bên hông. Mỗi người một buổi chỉ gom được chừng 3–5 kg rong tươi. Điều đặc biệt: phần lớn những người cặm cụi trên đá lúc tinh mơ ấy lại là các cụ, các bà đã ngoài 60, có người 70–75 tuổi. Mứt phải hái ngay khi còn non mới ngon; để già là mất vị. Cạo xong, rong được rửa ngay bằng nước biển, về nhà rửa thêm hai lần nước ngọt rồi để ráo. Muốn để dành thì ép bớt nước, phơi một nắng thành mứt khô — và đây là lý do nó đắt: phải chừng 10 kg tươi mới ra 1 kg khô. Công một đằng, nắng một nẻo, thành ra mỗi ký mứt khô là cả một mùa ngâm mình của người già làng chài. Ăn thế nào? Cách phổ biến nhất là nấu canh — rong mứt nấu với tôm đất cho vị ngọt thanh, có nơi mùa Tết nấu cùng cá khoai. Ngoài canh còn đem xào, hầm với xương. Rong tươi ăn giòn sần sật, dậy lên cái mùi mằn mặn, nồng nồng rất "biển" — người quen thì nghiện, người lạ ban đầu có thể thấy hơi lạ mũi. Mua ở đâu, lưu ý gì? - Tìm về vùng Nam Ô (quận Liên Chiểu) — chợ Nam Ô hoặc hỏi trực tiếp người làng chài. Là món quà đặc sản rất hợp mang về, nhất là loại phơi khô. - Giá (số liệu báo ~2020, chỉ tham khảo): rong tươi ~200.000–300.000đ/kg, rong khô ~2,5–3 triệu đồng/kg. Giá hiện nay có thể khác — hỏi kỹ trước khi mua. - Vì hiếm và theo mùa, dễ gặp hàng pha. Ưu tiên mua đúng mùa, chọn rong còn non, đen bóng, ở nơi uy tín trong làng. - Mùi khá mạnh — mua làm quà cho người chưa ăn quen thì nên dặn trước và gợi ý nấu canh cho dễ "vào". Mứt biển không rực rỡ như những món đặc sản khác, cũng chẳng có hàng quán hoành tráng. Nó chỉ là mấy mảng rong trên đá, một mùa trong năm, và những dáng người lom khom giữa sóng lúc trời chưa sáng. Nhưng có lẽ chính vì thế mà ai từng húp một bát canh mứt Nam Ô nóng hổi giữa ngày se lạnh đều nhớ — đó là vị của biển, và của công người.