"Quảng Nam hay cãi" — một câu nói đùa mà không hẳn là đùa

Người miền Trung có câu quen thuộc: "Quảng Nam hay cãi". Nghe qua tưởng chê, nhưng người Quảng Nam thường là người kể lại câu đó nhiều nhất, và kể với vẻ khá thích thú.

"Cãi" ở đây không phải cãi cọ. Nó gần với nghĩa: không dễ gật đầu. Nghe một điều gì thì hỏi lại cho ra lẽ, kể cả khi người nói là người trên. Ai từng làm việc với dân Quảng chắc đều gặp kiểu người nói thẳng, đôi khi thẳng đến mức người nơi khác thấy khó chịu — nhưng nghĩ lại thì thấy họ không nói sau lưng.

Tính ấy để lại dấu trong lịch sử vùng đất này khá rõ.

Khoa thi năm 1898, xứ Quảng có năm người cùng đỗ đại khoa trong một kỳ. Chuyện hiếm tới mức vua Thành Thái ban tặng bốn chữ "Ngũ phụng tề phi" — năm con phượng cùng bay. Với một vùng đất không giàu, đất cằn, hay bão lụt, thì đó không phải may mắn mà là kết quả của việc coi trọng chuyện học đến mức khắc nghiệt.

Đầu thế kỷ 20, cũng chính xứ này sinh ra một lớp nhà nho chọn con đường khác hẳn thời cuộc: Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp. Họ chủ trương mở trường, dạy chữ quốc ngữ, dạy nghề, thay đổi cách sống của dân trước — thay vì trông vào một cuộc nổi dậy. Đó là lựa chọn khó và chậm, và cả ba đều trả giá cho nó.

Cái mạch nối giữa "hay cãi" và những cái tên trên không phải chuyện suy diễn cho vui. Một người quen phản biện thì cũng là người khó chấp nhận rằng mọi thứ đương nhiên phải như vậy.

Ngày nay Quảng Nam và Đà Nẵng là hai đơn vị hành chính riêng — Đà Nẵng tách ra thành thành phố trực thuộc trung ương từ năm 1997. Nhưng người hai bên vẫn nhận nhau là người xứ Quảng, vẫn nói cùng một giọng mà người nơi khác nghe phải căng tai.

Nếu bạn tới đây và bị một người lạ nói thẳng vào mặt là bạn đang sai, thì đừng vội tự ái. Nhiều khả năng đó là cách họ tỏ ra tôn trọng bạn: đủ tôn trọng để không nói dối cho êm chuyện.