Sơn Trà ngày xưa là một hòn đảo

Đi tàu từ Đà Nẵng ra Huế, tới đoạn đường ray men theo bờ vịnh dưới chân Hải Vân, nhìn qua cửa sổ phía biển sẽ thấy Sơn Trà nằm bên kia mặt nước. Một khối núi xanh sẫm, hai đầu thoải dần xuống biển, thành phố bên cạnh chỉ còn là một vệt nhà mỏng. Nhìn từ đó, Sơn Trà giống hệt một hòn đảo.

Ngày xưa, nó đúng là một hòn đảo.

Hòn đảo có ba ngọn núi

Sơn Trà xưa là một hòn đảo có ba ngọn núi, mỗi ngọn được người xưa đặt tên theo hình dáng. Ngọn phía đông nam trông như con nghê, con vật trong truyền thuyết, đang chồm ra biển, nên gọi là hòn Nghê. Mũi Nghê bây giờ vẫn giữ cái tên ấy. Ngọn phía tây nhọn như mỏ diều hâu, gọi là Mỏ Diều. Ngọn phía bắc dài như cổ ngựa, gọi là Cổ Ngựa.

Khi ấy giữa đảo và đất liền là biển. Dòng nước chảy dọc bờ mang theo phù sa, bồi lắng mỗi năm một ít, lâu dần thành một dải đất nối từ đất liền ra tới chân núi. Từ đó hòn đảo thành bán đảo.

Dải đất ấy bây giờ là phố. Đứng trên núi nhìn xuống phía tây nam, vùng đất phẳng kín nhà nằm giữa sông Hàn và biển chính là chỗ nối năm xưa. Người lên Sơn Trà hôm nay chạy xe một mạch từ phố lên núi, không qua phà nào, nên cũng chẳng ai nghĩ mình đang đi ra một hòn đảo cũ.

Phố dừng lại ở chân núi

Sơn Trà có ba mặt giáp biển, chỉ một mặt nối vào đất liền. Phố lan tới chân núi rồi dừng lại. Phía trên vẫn là rừng, và từ lâu nơi đây đã là khu bảo tồn thiên nhiên. Qua khỏi mấy khúc cua đầu tiên là phố biến mất, chỉ còn vách núi một bên, biển một bên. Ngoảnh lại thì thành phố đã nằm bên kia mặt nước.

Trong rừng có đàn voọc chà vá chân nâu, một trong những loài linh trưởng hiếm nhất thế giới, sống trên tán cây chỉ cách phố mấy cây số. Và có một cây đa đã đứng đó hơn 800 năm.

Cây cao khoảng 22 mét. Từ tán cây, rễ phụ buông xuống đất rồi lớn dần thành thân, đến nay tính cả thân chính lẫn thân phụ thì chu vi tới 85 mét. Đứng ở giữa có cảm giác như đứng trong một rừng cột. Đây là cây đầu tiên ở Đà Nẵng được công nhận Cây Di sản Việt Nam.

Ai ghé thăm thì đừng khắc tên lên thân cây. Những vết khắc cũ vẫn còn đó, và cây sẽ phải mang chúng thêm vài trăm năm nữa.

Đứng trên đảo cũ nhìn về

Ở những khúc cua phía bắc, đường núi nhìn thẳng sang Hải Vân bên kia vịnh, đúng chỗ đường tàu ra Huế chạy qua. Ngồi trên tàu nhìn sang thì thấy Sơn Trà, còn đứng ở đây nhìn sang thì thấy đường tàu.

Hải Vân một bên, Sơn Trà một bên, hai dãy núi ôm lấy vịnh Đà Nẵng. Ngày trời động, có khi đứng trên này nhìn thấy cả cơn mưa đang kéo ngang mặt vịnh.

Những chỗ người ta hay ghé khi lên đây, từ tượng Phật Bà cao 67 mét tới mấy bãi biển vắng dưới chân núi, đều nằm trên hòn đảo cũ ấy.

Biển đã mất rất lâu mới nối được hòn đảo này vào đất liền, còn người ở đây chỉ cần vài thế hệ là quên rằng nó từng là đảo. Lần tới đi tàu ra Huế, ngồi phía cửa sổ bên biển mà nhìn qua vịnh, sẽ thấy hòn đảo ấy vẫn còn nguyên đó.

Ảnh: Christophe95 và Wikimedia Commons. Ảnh cây đa: Hoài Nam, Báo Đà Nẵng.