Giữa trưa, cả thành phố nằm xuống — và đó không phải là lười

Có một khung giờ ở Việt Nam mà người mới tới hay hiểu sai hoàn toàn.

Khoảng mười hai giờ trưa, đi dọc một dãy hàng quán ở Đà Nẵng, bạn sẽ thấy cửa cuốn kéo xuống lưng chừng — không hẳn đóng, cũng không hẳn mở. Ghé mắt vào thì thấy chủ quán đang nằm trên một cái võng mắc ngang giữa hai cây cột, nón úp lên mặt, dép bỏ lại dưới nền.

Khách nước ngoài lần đầu thấy cảnh đó thường nghĩ một trong hai điều: quán nghỉ rồi, hoặc người ta lười.

Cả hai đều sai.

Họ đã dậy từ năm giờ sáng

Đây là phần ít ai nói với bạn. Cái quán bún bạn định ghé lúc mười hai giờ đã bắt đầu làm việc từ lúc trời còn tối: đi chợ, ninh nồi nước dùng, dọn bàn ghế, bán từ sáu giờ. Đến trưa là họ đã làm xong một ngày công của người bình thường. Chuyện quán ăn sáng bán hết rồi nghỉ, không đợi tới trưa, tôi có nói ở bài về ăn sáng ở Đà Nẵng.

Và buổi tối họ còn bán tiếp.

Nên giấc trưa ở đây không phải phần thêm vào một ngày làm việc — nó là cái bản lề chia ngày làm hai. Bỏ nó đi thì không ai trụ được tới mười giờ đêm.

Nghệ thuật ngủ ở bất cứ đâu

Thứ làm khách nước ngoài kinh ngạc không phải việc người ta ngủ trưa, mà là chỗ người ta ngủ.

Trên võng, tất nhiên — cái võng là món nội thất bị đánh giá thấp nhất Việt Nam: vừa là ghế, vừa là giường, xong rồi gấp bỏ vào góc.

Nhưng còn có: ngủ trên chính chiếc xe máy của mình, hai chân gác lên tay lái, lưng tựa yên sau — một tư thế đòi hỏi khả năng giữ thăng bằng mà không trường lớp nào dạy. Ngủ trên mấy tấm bìa carton trải sau quầy. Ngủ ngồi, đầu gục xuống cánh tay, ngay tại cái bàn vừa lau xong.

Phía sau là một sự thật giản dị: người biết mình chỉ có bốn mươi phút thì không kén chỗ.

Chuyện này ảnh hưởng tới bạn thế nào

Trong khoảng mười hai giờ tới hai giờ rưỡi:

• Cửa hàng nhỏ, tiệm sửa xe, tiệm photo — nhiều chỗ đóng, hoặc trông như đang đóng• Gọi điện hỏi việc giờ đó thường không ai bắt máy• Cơ quan hành chính nghỉ trưa thật, không phải nghỉ hình thức• Quán ăn thì vẫn mở. Thấy cả nhà đang gục xuống bàn cũng đừng ngại — cứ gọi, người ta dậy ngay

Điều cuối là chỗ nhiều khách hiểu sai rồi bỏ đi. Ngủ trưa ở đây không có nghĩa là "đừng làm phiền". Người ta ngủ trong tư thế sẵn sàng bật dậy, và thật sự không phiền. Mấy quán nhỏ bàn ghế nhựa lại càng vậy — chuyện quán càng bình dân càng đáng tin thì tôi có viết riêng.

Và đây mới là phần hay

Nếu bạn từng thắc mắc vì sao đường phố Việt Nam vẫn đông nghịt lúc chín, mười giờ đêm — trong khi nhiều nơi khác giờ đó đã vắng — thì câu trả lời nằm ở giấc trưa.

Ngày ở đây không phải một đường thẳng kéo từ sáng tới tối. Nó là hai ngày ngắn, ngăn cách bởi bốn mươi phút nằm võng. Buổi chiều ở đây bắt đầu bằng một người vừa ngủ dậy, chứ không phải một người đã mệt sẵn từ trưa.

Nghĩ kỹ thì đó là cách chia ngày rất khôn.

Ảnh: Benjamin Arnold (CC BY 3.0) — Wikimedia Commons